To achieve favorable outcomes in breeding programs, selection of parents based on General Combining Ability (GCA) and Specific Combining Ability (SCA) is so important. In order to study the genetic parameters, general and specific combining abilities and the type of disease resistance genes action against take-all disease in bread wheat, 6 wheat genotypes (729, 1622, 2109, 1528, 1546 and 1526) were crossed in one-way diallel cross. Seeds of F1 generations (F1s) and parents were planted in the research greenhouse of Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Iran and take-all disease tolerance, stem and root dry weights, tiller number and elements such as manganese (Mn), zink (Zn), potassium (K) and iron (Fe) concentrations in plant tissue were measured. The results of Griffing analysis showed that general and specific combining abilities were significant for all traits except tiller number and K element. In terms of Take-all disease resistance, the best general combiners were 1622 and 729 genotypes, respectively. The best resistant hybrids were 2109×1546, 546×1528 and 1622×1526 that had the highest specific combining ability. Evaluation of genetic parameters by Hayman method for disease index and disease score confirmed the results of Griffing analysis and showed that the dominance and over dominance of gene actions had the greatest importance in genetic control of the resistance to take-all disease (T-41 isolation). Finally, due to low narrow sense heritability and low genetic ratio in resistance to take-all disease, it can be concluded that selection for resistance to take-all disease does not respond well in early generations, so selection after purity, that done by bulk, single-seed descent and double haploid methods can be effective in wheat breeding.

To study the effect of salinity stress on some physiological traits in wheat cultivars (Triticum aestivum L.), a factorial experiment based on randomized complete block design with three replicates was performed at 2017 in the research greenhouse of Agronomy Department, University of Tehran. Salinity treatments at two levels; control (1.2 dS/m) and sodium chloride treatment (16 dS/m) and seven wheat cultivars, Rowshan, Inia-66, Mahdavi, Khazar-1, Karaj-2, Ghods and Shole were the experimental treatments. According to the results, relative water content, yield and its components and potassium/sodium ratio decreased in all genotypes while Na+ content and remobilization of carbohydrates were increased. Salt resistant varieties, Roshan and Inia-66, had the highest level of relative water content, remobilization of soluble carbohydrates and number of grains per spike. In addition, Roshan cultivar showed the highest potassium concentration and K+/Na+ in the shoots, while Ghods and Sholeh as sensitive cultivars had the highest sodium concentration in the shoots. Findings showed that the ability of a cultivar to remobilize soluble carbohydrates is one of the traits that determine salt stress tolerance, hence, this trait is suitable for evaluating salt tolerance of wheat cultivars in the future investigations.

یکی از روش های نوین مورد استفاده در برنامه های اصلاحی در گیاهان شناسایی مکان های صفت کمی (QTL) در ژنوم به کمک نشانگرهای مولکولی است. به منظور شناسایی QTL برای صفات کیفیت نانوایی نظیر محتوای پروتئین، حجم رسوب زلنی، حجم نان، حجم رسوب SDS، میزان جذب آب، درصد رطوبت، شاخص گلوتن، الاستیسیته گلوتن، گلوتن مرطوب، شاخص سختی دانه و وزن هزار دانه در گندم نان، یک جمعیت ژنتیکی متشکل از 169 لاین اینبرد نوترکیب (RIL) حاصل از تلاقی SeriM82 و Babax در رابطه با صفات فوق مورد ارزیابی قرار گرفت. برای شناسایی QTL از نقشه پیوستگی که با استفاده از 249 نشانگر AFLP، 264 نشانگر DarT و 74 نشانگر SSR تهیه شده بود و شامل 29 گروه لینکاژی بود، استفاده شد. در مجموع سی QTL برای صفات مورد مطالعه در شرایط نرمال و تنش به دست آمد که سه QTL برای محتوای پروتئین، شش QTL جهت گلوتن مرطوب، دو QTL مربوط به حجم نان، دو QTL جهت حجم رسوب زلنی، شش QTL جهت وزن هزار دانه و سه QTL مربوط به شاخص گلوتن شناسایی شد؛ و واریانس فنوتیپی توجیه شده به وسیله این QTLهای شناسایی شده بین 05/0 تا 47/21 درصد متغیر بود و LOD در دامنه 50/2 – 08/6 قرار داشت. QTLهای شناسایی شده بعد از اعتبارسنجی می توانند در برنامه های اصلاحی و گزینش به کمک نشانگر مورداستفاده قرار گیرند.

تحقیق حاضر روی بیست ژنوتیپ برتر گندم نان به همراه دو رقم شاهد سرداری و آذر-2 در دو منطقه کرمانشاه (ایستگاه سرارود) و کرج (ایستگاه تحقیقاتی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر) به مدت دو سال زراعی (88-1386) در دو شرایط رطوبتی متفاوت (یک بار آبیاری در زمان کاشت و آبیاری کامل) انجام شد. ژنوتیپ ها در هر آزمایش، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار ارزیابی شدند. نتایج حاصل نشان داد که تعدادی از ژنوتیپ ها دارای شاخص تحمل تنش (STI) بیشتری بودند که در بین آن ها ژنوتیپ های شماره 1 (ORF1.158/FDL//BLO/3/SHI4144/CROW/4/c)، 7 (Jcam/Emu''s''//Dove''s''/3/Alvd/4/MV17/Attila)،19 (CRR/ATTILA)، 11 (KATILA-13)و 14 (KAUZ'S'/MACHETE) از نظر پایداری بهتر، میانگین عملکرد بالاتری در هر دو شرایط دیم و آبی داشتند و صفات مرتبط با کیفیت نانوایی در آن ها مناسب بود. ژنوتیپ های شماره 10 (HAMAM-4) و 12 (KATIA-1) نیز دارای بیشترین صفات مطلوب با کیفیت نانوائی در هر دو شرایط دیم و آبی بودند. با در نظر گرفتن تمامی شاخص های محاسبه شده برای صفات مختلف، ژنوتیپ های شماره 1، 11 و 19 از نظر تحمل تنش رطوبتی، عملکرد و پایداری عملکرد و ژنوتیپ های شماره 10 و 12 از نظر تحمل تنش و کیفیت نانوایی مطلوب برای مراحل بعدی گزینش شدند.

بیماری سوختگی فوزاریومی سنبله (FHB) گندم و جو با عامل قارچی Fusarium graminearum، به دلیل آلودگی به زهرابه-های قارچی گوناگون، آسیب قابل توجهی به عملکرد محصول گندم و کیفیت آن وارد می کند و تهدیدی جدی برای تندرستی انسان و جانوران به شمار می رود. از این رو، ارزیابی و بررسی سازوکار مولکولی مقاومت به بیماری در ارقام گوناگون گندم می-تواند از اهمیت ویژه ای در دستیابی به روش های کنترل غیرشیمیایی این بیماری برخوردار باشد. در این پژوهش، برای بررسی تأثیر بیماری FHB بر الگوی پروتئوم خوشه، شش رقم گندم نان و دوروم در گلخانه با جدایه F. graminearum تلقیح و علاوه بر اندازه گیری تغییرات صفات مورفولوژیک، 14 روز پس از تلقیح، تغییرات الگوی پروتئوم آن ها بررسی شد. جهت بررسی پاسخ بافت سنبله گندم به فوزاریوم، از تکنیک الکتروفورز دو بعدی استفاده شد. استخراج پروتئین به روش TCA-استون انجام و الکتروفورز دو بعدی در بعد اول به روش ژل های نواری و در بعد دوم با استفاده از ژل پلی اکریل آمید دودسیل سولفات انجام شد. نتایج حاصل از بررسی ژل ها نشان داد که از میان 57 لکه پروتئینی دارای تکرارپذیری، تعداد 13 لکه پروتئینی دارای تفاوت معنی دار در بین تیمارها بودند که از میان آن ها 11 لکه پروتئینی، افزایش بیان و دو لکه پروتئینی کاهش بیان نشان دادند. پروتئین های دارای تغییرات بیان بر اساس عملکرد زیستی در گروه های مختلفی دسته بندی شدند که پروتئین های دخیل در مسیرهای متابولیکی و درگیر در مقابله با بیماری (پروتئین Hypothetical و PR پروتئین ها) بیشترین سهم را در میان پروتئین های دارای تغییرات معنی دار به خود اختصاص دادند. نتایج این پژوهش می تواند در برنامه های به نژادی گندم استفاده شود.

سن معمولی گندم با نام علمی Eurygaster integriceps Put. از آفات مهم غلات به ویژه گندم و جو در ایران است که علاوه بر خسارت کمی و کاهش عملکرد، باعث افت شدید کیفیت نانوایی گندم می شود. در این تحقیق برای بررسی میزان افت کیفیت نانوایی گندم در اثر سن زدگی، 10 رقم گندم نان تجارتی کشور با کیفیت نانوایی مختلف انتخاب شد. از هرکدام از آنها یک نمونه بذر ده کیلوگرمی از مزارع سن زده کشور (مزارع کشاورزان استانهای تهران، همدان، یزد و آذربایجان شرقی) جمع آوری شد. از هر نمونه تمام دانه های سن زده جدا و سپس با استفاده از این دانه های سن زده بطور مصنوعی تعداد 8 زیر نمونه 100 گرمی با درصدهای مختلف سن زدگی آماده گردید. این زیر نمونه ها که براساس تجربیات و مطالعات گذشته انتخاب شدند، عبارت بودند از: بدون سن زدگی، %05، %1، %1.5، %2، %3، %4، %5 سن زدگی. این زیر نمونه ها برای هر رقم در چهار تکرار تهیه شد. علاوه بر نمونه های 5-0 درصدی، یک نمونه %10 نیز در دو تکرار برای هر رقم تهیه و نسبت به اندازه گیری شاخص های کیفیت نانوایی کلیه نمونه ها اقدام گردید. تجزیه واریانس داده ها نشان داد که از نظر صفات مورد بررسی تفاوت معنی داری بین ارقام وجود دارد ولی تفاوت معنی دار بین درصدهای مختلف سن زدگی (صفر تا 5 درصد سن زدگی) و اثر متقابل آن با ارقام دیده نشد. در حالیکه در سن زدگی بالای %5 افت شدیدی در شاخص های کیفیت نانوایی از جمله درصد پروتئین، حجم رسوب زلنی، حجم رسوب SDS و درصد گلوتن مرطوب مشاهده گردید. میزان کاهش شاخص های مورد بررسی در دامنه سن زدگی 10-5 درصد ارتباط مستقیمی با کیفیت نانوایی ارقام نشان داد. بطوریکه هرچه کیفیت نانوایی ارقام بالاتر بود کاهش شدیدتری در شاخص های کیفیت در اثر سن زدگی بالای %5 مشاهده شد.

نقش زیر واحدهای سنگین گلوتنین در تعیین ارزش نانوایی گندم نان (Triticum aestivum L. ) موجب شده تا امروزه ارزیابی آن ها در پروتئین های ذخیره ای به یکی از اهداف مهم اصلاحگران تبدیل شود. بازوی کروموزمی 1RS چاودار (Secale cereale L. ) حاوی ژن های مقاومت به آفات و پاتوژن ها است و باعث پایداری در عملکرد دانه گندم می شود، با این حال بازوی 1RS روی کیفیت نانوایی تأثیر منفی دارد. در تحقیق حاضر امتیاز کیفی تعداد 14 رقم گندم ایرانی حاوی جابجایی کروموزومی گندم-چاودار 1BL. 1RS، با استفاده از نه جفت نشانگر اختصاصی STS تعیین شد، سپس به دلیل حضور جابجایی 1BL. 1RS، امتیاز کیفی ارقام تصحیح شد. امتیاز کیفی تصحیح شده ارقام بین پنج تا هفت بود. ارقام مغان 3، آرتا و بک کراس روشن (زمستانه) با امتیاز کیفی تصحیح شده هفت، بالاترین امتیاز و ارقام مهدوی، دز، MV17، شیرودی، ویری ناک، استار و رصد با امتیاز کیفی تصحیح شده پنج، کمترین امتیاز را داشتند. ارقام تجاری گندم نان ایرانی حاوی جابجایی 1BL. 1RS با استفاده از زیر واحد های مطلوب گلوتنین توانسته اند تا حدی اثرات منفی جابجایی 1BL. 1RS بر کیفیت آرد را جبران کنند و دارای امتیاز کیفی متوسطی باشند. پیشنهاد می شود در برنامه های اصلاحی به حضور احتمالی بازوی کروموزمی 1RS چاودار در ریخته ژنتیکی گندم و تاثیر منفی آن بر کیفیت آرد توجه شود تا مانع از دستیابی به نتایج مثبت کاذب توسط اصلاحگران شود.

گندم (Triticum aestivum L., 2n= 6x= 42, AABBDD) مهم ترین گیاه استراتژیک درسراسرجهان به شمار می رود که با تأمین پروتئین، نشاسته، مواد معدنی و ویتامین­ها، نقش بسیار حیاتی در رژیم غذایی انسان‎‎ها دارد. بیماری بلایت خوشه گندم (Fusarium head blight: FHB) یکی از مهم ترین بیماری های گندم در مناطق گرم و مرطوب دنیا است که باعث کاهش محصول و کیفیت دانه می‎شود. عامل بیماری بلایت فوزاریومی سنبله گندم قارچ Fusarium graminearum می باشد. در مطالعه حاضر، به منظور تعین ژنوتیپ های مقاوم گندم نان و بررسی برخی صفات مرتبط با عملکرد، 27 رقم و لاین گندم نان در مدت یک سال در مزرعه پژوهشی، دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان کشت و مورد آزمون قرار گرفتند. به منظور اعمال تیمار، خوشه ها در مرحله آغاز گل دهی به صورت اسپور پاشی، به عامل بیماری آلوده شدند. نتایج تجزیه واریانس، اختلاف معنی دار آماری بین 27 ژنوتیپ گندم نان مورد بررسی از نظر صفات رشدی، اجزای عملکرد و همچنین عملکرد دانه نشان داد. از نظر عملکرد دانه ارقام 1 (مهدوی)، 3 (شیراز) و 14 (دز) برتری معنی­داری در مقایسه با سایر ارقام داشتند. نتایج همبستگی ساده بین صفات و همچنین رگرسیون گام به گام نشان داد که صفات وزن هزاردانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه، طول ریشک و ارتفاع بوته از صفات بسیار مهم در تعیین عملکرد دانه می­باشند. بنابراین انتخاب ارقامی که دارای صفات مورد نظر باشند، می­تواند تولید عملکرد دانه بالا را تضمین نماید. از نظر میزان درصد بیماری FHB، ارقام شیراز، پیشتاز، قدس و مروارید2 به عنوان مقاوم ترین ژنوتیپ ها شناسایی شدند. با توجه به مقادیر وراثت پذیری عمومی و پیشرفت ژنتیکی برای ارتفاع بوته و همچنین ثبت همبستگی بالای این صفت با عملکرد دانه، می توان از این صفت به عنوان صفت مطلوب برای بهبود عملکرد دانه از طریق گزینش استفاده نمود. علاوه بر این، نتایج کلی مطالعه حاضر نشان داد که استفاده از ارقام شیراز، پیشتاز، قدس و مروارید2 در برنامه های بهنژادی برای انتقال ژن های صفت مقاومت به بیماری بلایت سنبله گندم، مناسب می باشد.